Theo Quy chuẩn Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia Việt Nam (NCHMF) dựa trên gió duy trì trung bình 10 phút: Vùng áp thấp có gió dưới cấp 6 (< 39 km/h); khi xoáy thuận đạt gió cấp 6–7 (39–61 km/h) gọi là Áp thấp nhiệt đới (ATNĐ); đạt từ cấp 8 (≥ 62 km/h) chính thức gọi là Bão; từ cấp 10–11 là Bão mạnh; từ cấp 12–15 là Bão rất mạnh và từ cấp 16 (≥ 184 km/h) trở lên phân cấp là Siêu bão.
Trạng thái mặt biển tương ứng: Sóng dài hơn, xuất hiện bọt trắng (dải 20–28 km/h).
Phân loại Xoáy thuận nhiệt đới trên Biển Đông (Chuẩn trung bình gió 10 phút NCHMF)
| Tên gọi phân cấp | Cấp gió Beaufort | Tốc độ gió duy trì | Độ cao sóng quanh tâm bão | Hành động an toàn bắt buộc |
|---|---|---|---|---|
| Vùng áp thấp | < Cấp 6 | < 39 km/h (< 21 kt) | 1,5 – 2,5 m | Theo dõi diễn biến mây dông & hướng di chuyển để tránh khu vực phát triển |
| Áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) | Cấp 6 – 7 | 39 – 61 km/h (22–33 kt) | 2,5 – 4,5 m | Cấm tàu cá nhỏ, tàu du lịch ra khơi trong vùng nguy hiểm; kiểm đếm tàu |
| Bão (Tropical Storm) | Cấp 8 – 9 | 62 – 88 km/h (34–47 kt) | 4,5 – 7,5 m | Gọi tàu về bờ tránh trú, chằng buộc lồng bè & theo dõi chặt NCHMF |
| Bão mạnh | Cấp 10 – 11 | 89 – 117 km/h (48–63 kt) | 7,5 – 11,5 m | Triển khai lệnh cấm biển nghiêm ngặt, sơ tán người trên chòi canh & tàu neo |
| Bão rất mạnh (Typhoon) | Cấp 12 – 15 | 118 – 183 km/h (64–99 kt) | 10,0 – 15,0+ m | Sơ tán dân vùng xung yếu ven biển trước nguy cơ nước dâng & gió phá hủy |
| Siêu bão (Super Typhoon) | ≥ Cấp 16 | ≥ 184 km/h (≥ 100 kt) | Có thể vượt 15 m | Khẩn cấp phòng chống thiên tai mức đặc biệt trên toàn tuyến ven bờ |
Gỡ rối ngay: Vì sao cùng một cơn bão mà bản tin Việt Nam báo Cấp 12 còn trang Mỹ ghi gió tới 175 km/h?
Mỗi mùa bão Biển Đông, nhiều bà con mở xem đồng thời đài truyền hình trong nước với các ứng dụng nước ngoài lại thấy một sự chênh lệch khiến không ít người hoang mang: NCHMF báo bão mạnh cấp 12 (khoảng 118–133 km/h), trong khi thông báo từ Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp Hoa Kỳ (JTWC) hay một số trang mạng Mỹ lại ghi sức gió lên tới 90–95 knots (~170 km/h).
Điều này hoàn toàn không phải bên nào đo sai, mà xuất phát từ quy ước khoảng thời gian lấy trung bình tốc độ gió khác nhau: Việt Nam (NCHMF), Nhật Bản (JMA) và Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) sử dụng chuẩn gió duy trì trung bình trong 10 phút; trong khi Hoa Kỳ (JTWC / NOAA NHC) lại dùng chuẩn gió duy trì trung bình trong 1 phút.
Do dao động xung gió trong 1 phút luôn bắt đỉnh nhọn cao hơn khi chia trung bình 10 phút, con số của Mỹ thường lớn hơn khoảng 12–14% (tương đương chênh thêm ~1–2 cấp Beaufort). Khi đối chiếu quy định cấm biển hay ứng phó thiên tai tại Việt Nam, người dân và cơ quan chức năng luôn lấy bản tin cấp bão của NCHMF (nchmf.gov.vn) làm chuẩn pháp lý chính xác nhất.
Vùng nguy hiểm trên biển được tính như thế nào khi theo dõi bản đồ bão?
Nhiều người nhìn đường vẽ quỹ đạo tâm bão trên bản đồ cứ ngỡ chỗ nào chấm tâm bão đi qua mới nguy hiểm, cách tâm 100 km là yên ổn. Trong thực tế, một cơn bão trưởng thành trên Biển Đông có bán kính gió mạnh từ cấp 6 trở lên rộng tới 200–350 km tính từ tâm (đặc biệt phía Bắc và Đông Bắc tâm bão nơi cộng hưởng với trường gió mùa).
Chính vì thế trong mọi bản tin chính thức, NCHMF luôn khoanh định rõ "Vùng nguy hiểm trên Biển Đông trong 24–48 giờ tới" tính theo kinh tuyến – vĩ tuyến (nơi có gió mạnh từ cấp 6, giật cấp 8 trở lên). Tất cả tàu thuyền hoạt động trong vùng tọa độ này đều chịu nguy cơ cao sóng lớn 3–6 m dù mắt bão vẫn còn cách vị trí tàu hàng trăm kilômét.
Tại sao cần chú ý đặc biệt tới Áp thấp nhiệt đới hình thành ngay sát bờ biển Việt Nam?
Khác với những siêu bão từ Thái Bình Dương vượt qua Philippines mất vài ngày trời mới tiến vào Biển Đông (giúp ta có nhiều ngày chuẩn bị), một số vùng áp thấp hình thành ngay tại khu vực quần đảo Hoàng Sa, Giữa Biển Đông hoặc ven bờ Trung Bộ đôi khi mạnh lên thành Áp thấp nhiệt đới chỉ sau 24 giờ.
Dù sức gió trung tâm mới ở mức cấp 6–7, ATNĐ sát bờ vẫn gây ra dải gió giật cấp 8–9, mưa cực lớn diện rộng và sóng lừng dâng cao bất ngờ làm các tàu đánh bắt gần bờ không kịp chạy trú. Do đó, giữ thói quen kiểm tra áp suất khí quyển và mục cảnh báo sự kiện trên ThoiTietBien.com cùng bản tin NCHMF là cách phòng vệ chủ động nhất.



