Thời tiết quanh năm trên Biển Đông và vùng biển Việt Nam vận hành theo nhịp đối lập rõ nét của hai hoàn lưu gió mùa: Gió mùa Đông Bắc (tháng 11 – tháng 3 năm sau) mang không khí lạnh từ lục địa phương Bắc tràn xuống gây sóng cao tại Vịnh Bắc Bộ, Bắc–Giữa Biển Đông và Đông Nam Bộ; trong khi Gió mùa Tây Nam (tháng 5 – tháng 10) thổi ẩm từ xích đạo lên gây mưa dông và sóng lớn ở Nam Biển Đông cùng Vịnh Thái Lan (Phú Quốc, Kiên Giang).
Trạng thái mặt biển tương ứng: Sóng dài hơn, xuất hiện bọt trắng (dải 20–28 km/h).
Lịch hoạt động Gió mùa & Mùa biển êm lý tưởng theo 4 vùng biển Việt Nam
| Khu vực biển | Giai đoạn sóng gió phức tạp nhất | Mùa biển êm lý tưởng ra đảo & tắm biển | Hướng gió chủ đạo gây động |
|---|---|---|---|
| Vịnh Bắc Bộ (Cát Bà, Cô Tô, Hạ Long, Bạch Long Vĩ) | Tháng 11 – Tháng 3 (Gió mùa Đông Bắc) & T7–T9 (Bão) | Tháng 4 – Tháng 6 & tháng 9–10 đầu thu | Đông Bắc vào mùa đông; Đông Nam khi áp thấp nóng/bão |
| Bắc & Trung Bộ (Lý Sơn, Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang) | Tháng 10 – Tháng 1 (Đông Bắc kết hợp dải bão muộn) | Tháng 3 – Tháng 8 (Nắng ráo, biển xanh trong suốt) | Đông Bắc & Đông (gây sóng lừng cao từ khơi vào) |
| Đông Nam Bộ (Phú Quý, Côn Đảo, Vũng Tàu, Vĩnh Châu, Bạc Liêu) | Tháng 12 – Tháng 2 (Gió chướng mạnh) & T7–T8 | Tháng 3 – Tháng 5 (Giai đoạn chuyển tiếp rất êm) | Đông Bắc thổi dọc bờ (tên dân gian là gió chướng) |
| Vịnh Thái Lan & Tây Nam Bộ (Phú Quốc, Nam Du, Thổ Chu, Hà Tiên) | Tháng 6 – Tháng 9 (Gió mùa Tây Nam mưa dông) | Tháng 11 – Tháng 4 (Mùa khô biển êm như mặt hồ) | Tây – Tây Nam (mạnh lên rõ vào buổi trưa chiều) |
Cơ chế luân chuyển ngược mùa tuyệt đẹp của đường bờ biển hình chữ S
Nhờ địa hình dãy Trường Sơn chạy dọc miền Trung và bán đảo Cà Mau vươn ra phía Tây Nam, thiên nhiên đã ưu ái ban tặng cho biển Việt Nam quy luật "vùng này động thì vùng kia êm" cực kỳ rõ rệt. Nếu muốn du lịch biển đảo hay lên kế hoạch đánh bắt hải sản hiệu quả, chỉ cần nắm vững lịch vận động của hai mùa gió này bạn sẽ tránh được hầu hết những đợt biển động kéo dài.
Từ khoảng cuối tháng 10 đến hết tháng 3, khối áp cao lạnh lục địa từ Siberia tăng cường liên tục từng đợt 5–7 ngày tràn qua Hoa Nam đổ xuống Biển Đông thành Gió mùa Đông Bắc. Khi luồng gió lạnh này đi qua Vịnh Bắc Bộ thường gây gió cấp 6–7, sóng 2,5–3,5 m kèm mưa phùn rét, đồng thời tạo sóng lừng rất mạnh ở đảo Lý Sơn, Phú Quý và thổi dọc xuống vùng biển Vĩnh Châu – Bạc Liêu – Côn Đảo (bà con Nam Bộ quen gọi là gió chướng).
Thế nhưng ngay trong những tháng mùa đông đó, dãy núi đảo và đất liền Cà Mau che chắn giúp toàn bộ khu vực Vịnh Thái Lan (Phú Quốc, An Thới, Nam Du, Hà Tiên, Thổ Chu) bước vào mùa khô tuyệt mỹ: nắng ấm quanh ngày, bầu trời ít mây, sóng phổ biến chỉ 0,2–0,6 m êm dịu như mặt hồ.
Gió mùa Tây Nam (Tháng 5 – Tháng 10): Mùa vàng biển miền Trung & thử thách của Tây Nam Bộ
Bước sang giữa tháng 5, mặt trời lên thiên đỉnh làm lục địa châu Á nóng rực tạo vùng áp thấp sâu, hút khối không khí ẩm nóng từ Ấn Độ Dương – xích đạo thổi qua vịnh Thái Lan tiến vào Biển Đông dưới tên gọi Gió mùa Tây Nam.
Lúc này bức tranh thời tiết đảo ngược hoàn toàn: Vịnh Thái Lan (Phú Quốc, Rạch Giá, Hòn Sơn) cùng Nam Biển Đông (Trường Sa) bước vào mùa mưa dông, có thể xuất hiện những đợt sóng gió Tây Nam mạnh cấp 5–6 vào giữa trưa và chiều tối (đặc biệt tháng 7–8). Ngược lại, từ Bình Thuận (Mũi Né, Vĩnh Hy) ngược ra Nha Trang, Quy Nhơn, Đà Nẵng, Lăng Cô, nhờ gió Tây Nam bị dãy núi Trường Sơn chặn lại (gây hiệu ứng phơn khô nóng khi vượt núi), vùng biển ven bờ lại cực kỳ phẳng lặng, nước biển trong vắt đến tận tháng 8.
Hai tháng "vàng" chuyển tiếp gió mùa: Tháng 4 và Tháng 9
Trong lịch năm, khoảng tháng 4 – đầu tháng 5 (giao mùa Đông Bắc sang Tây Nam) là giai đoạn êm nhất trên hầu khắp 3 miền biển Việt Nam từ Vịnh Bắc Bộ vào tận Côn Đảo và Phú Quốc. Tương tự, nửa cuối tháng 9 – đầu tháng 10 cũng thường có nhiều cửa sổ thời tiết lặng đẹp khi không có áp thấp nhiệt đới hay bão hoạt động trên Biển Đông.



