Knot (ký hiệu kt hoặc hải lý/giờ) là đơn vị đo vận tốc tiêu chuẩn toàn cầu trong ngành hàng hải, khí tượng biển và hàng không, trong đó 1 knot = 1 hải lý mỗi giờ = chính xác 1,852 km/h ≈ 0,5144 m/s. Đơn vị này tồn tại vì 1 hải lý tương ứng đúng 1 phút cung vĩ độ (1/60 độ) trên mặt cầu Trái Đất, cho phép thuyền trưởng xác định ngay vị trí tàu trên hải đồ GPS mà không mất công đổi sang kilômét.
Hệ số quy đổi chính xác & Mẹo tính nhẩm trên boong tàu
1 Knot = 1,852 km/h | km/h ÷ 1,852 = Knots | m/s × 1,944 = Knots
Mẹo nhẩm cực nhanh khi nghe bộ đàm: lấy số km/h chia đôi rồi cộng thêm khoảng 8% sẽ ra gần đúng tốc độ theo Knots (ví dụ 37 km/h → 18,5 + 1,5 = 20 kt).
Trạng thái mặt biển tương ứng: Sóng dài hơn, xuất hiện bọt trắng (dải 20–28 km/h).
Bảng quy đổi nhanh Knots (kt) ↔ Km/h ↔ m/s ↔ Cấp gió Beaufort
| Tốc độ (Knots) | Km/h | m/s | Cấp gió Beaufort | Ý nghĩa thực tế với tàu cá & gió biển |
|---|---|---|---|---|
| 10 kt | 18,5 km/h | 5,1 m/s | Cấp 3 (Bình thường) | Gió nhẹ dễ chịu, tốc độ hành trình phổ thông của ghe tàu nhỏ |
| 15 kt | 27,8 km/h | 7,7 m/s | Cấp 4 (Bình thường) | Mặt biển bắt đầu có sóng dài 1,0–1,4 m, bọt trắng rải rác |
| 20 kt | 37,0 km/h | 10,3 m/s | Cấp 5 (Khá mạnh) | Ngưỡng chuẩn bị hết an toàn đối với thuyền nhỏ, tàu cao tốc chạy vẫn ổn |
| 25 kt | 46,3 km/h | 12,9 m/s | Cấp 6 (Biển động) | Gió bắt đầu rít qua dây văng buồm, biển động rõ sóng 2,5–3,0 m |
| 30 kt | 55,6 km/h | 15,4 m/s | Cấp 7 (Rất động) | Gần chạm ngưỡng Áp thấp nhiệt đới (34 kt là bão), cấm tàu nhỏ xuất bến |
| 34 kt | 63,0 km/h | 17,5 m/s | Cấp 8 (Ngưỡng Bão) | Điểm chuyển giao quốc tế công nhận xoáy thuận đạt cấp độ Bão nhiệt đới |
| 64 kt | 118,5 km/h | 32,9 m/s | Cấp 12 (Bão rất mạnh) | Cuồng phong / Typhoon trên Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông |
Câu chuyện thú vị đằng sau tên gọi "Knot" (Nút dây thừng)
Nhiều người mới tìm hiểu hàng hải hay thắc mắc tại sao đơn vị tốc độ tàu và tốc độ gió lại có chữ Knot — vốn nghĩa tiếng Anh là "nút thắt dây". Nguồn gốc này bắt nguồn từ thế kỷ 17 khi các thủy thủ chưa có GPS hay đồng hồ tốc độ điện tử. Để đo xem con tàu đang trôi nhanh cỡ nào giữa đại dương, họ thả một mảnh gỗ hình tam giác buộc vào cuộn dây dài xuống đuôi tàu; dọc sợi dây được thắt sẵn từng nút dây cách đều nhau khoảng 14,4 mét.
Một thủy thủ đứng cầm đồng hồ cát đếm đúng 28 giây và đếm xem có bao nhiêu nút thắt trôi qua khe ngón tay mình. Nếu đếm được 10 nút dây chạy qua trong 28 giây, con tàu đang đi với vận tốc đúng 10 knots. Tuy phương pháp thủ công đã lùi vào lịch sử hàng trăm năm, cái tên "Knot" vẫn được giữ nguyên làm chuẩn chung cho hải quân, tàu viễn dương, hàng không và radar thời tiết toàn cầu.
Tại sao không dùng luôn km/h cho dễ nhớ mà hải đồ vẫn ưu tiên Hải lý & Knots?
Bí quyết nằm ở hình học cầu của Trái Đất. Một vòng kinh tuyến Trái Đất có 360 độ, mỗi độ chia làm 60 phút. Chu vi chia cho 360 × 60 (= 21.600 phút cung) cho ra chiều dài đúng bằng 1.852 mét — tức 1 Hải lý quốc tế (1 Nautical Mile – NM).
Nhờ sự trùng khớp thiên tài ấy, trên bất kỳ tấm hải đồ giấy hay màn hình hải đồ điện tử ECDIS / GPS nào dọc hai bên mép đều có thước chia theo độ và phút vĩ độ. Thuyền trưởng chỉ cần dùng com-pa kẹp quãng đường từ đảo Lý Sơn ra Hoàng Sa, đưa sang mép lưới vĩ độ đếm thấy 120 phút thì chắc chắn đó là 120 hải lý. Nếu tàu chạy đều 12 knots, thời gian đi hết quãng đường đó mất chính xác 10 giờ đồng hồ (cộng trừ dòng hải lưu tính bằng knots cùng đơn vị).
Cách tránh nhầm lẫn giữa Knots, km/h và m/s khi đọc Windy với NCHMF
Một tình huống rất hay gây hiểu lầm ở bến cảng: người này mở Windy thấy hiển thị gió màu xanh lá ghi 25 kt, người kia nghe đài báo gió 46 km/h, người thứ ba xem bảng nước ngoài lại thấy 12,8 m/s, tưởng ba nguồn nói ba chuyện khác nhau — thực chất cả ba đều diễn tả cùng một sức gió Cấp 6 Beaufort!
Trên ThoiTietBien.com, toàn bộ bảng dự báo đều chuẩn hóa hiển thị song song Cấp Beaufort + tốc độ km/h + quy đổi Knots (kt) để cả người đi du lịch quen đơn vị km/h lẫn thuyền trưởng tàu đánh cá xa bờ dùng quen Knots đều nắm bắt được chỉ trong một cái liếc mắt.



