Chu kỳ ENSO trên vùng biển Thái Bình Dương Xích đạo chi phối trực tiếp mùa mưa bão và chế độ sóng gió của Biển Đông mỗi năm: vào pha El Niño (nước biển xích đạo nóng hơn chuẩn), số lượng bão vào Biển Đông thường ít hơn trung bình nhiều năm nhưng dễ xuất hiện bão trái mùa hoặc cường độ mạnh đột biến; ngược lại, pha La Niña (nước Đông Thái Bình Dương lạnh đi, dồn nước ấm về sát châu Á) thường kéo theo mật độ bão dày đặc hơn, đặc biệt dồn dập vào cuối mùa tại miền Trung và Nam Biển Đông.
So sánh tác động của 3 trạng thái ENSO lên Biển Đông & vùng biển Việt Nam
| Trạng thái ENSO | Nhiệt độ nước Tây TBD & Biển Đông | Tần suất & Đường đi bão phổ biến | Xu hướng sóng gió tại Việt Nam |
|---|---|---|---|
| Pha El Niño (Nóng lên) | Tâm nước ấm dịch chuyển ra xa về Giữa Thái Bình Dương | Ít bão hình thành gần Biển Đông hơn, nhưng dễ có bão mạnh hoặc quỹ đạo dị thường | Gió mùa Đông Bắc thường yếu hoặc đến muộn; nắng ấm kéo dài làm SST biển cao |
| Pha Trung tính (Neutral) | Mặt nước gần mức trung bình nhiều năm | Phân bố bão sát quy luật lịch sử (~9–12 cơn bão/ATNĐ trên Biển Đông/năm) | Hai mùa gió Đông Bắc – Tây Nam diễn biến đúng chu kỳ hàng năm |
| Pha La Niña (Lạnh đi) | Gió Tín phong dồn nước cực ấm về sát Biển Philippines & Biển Đông | Nhiều xoáy thuận hình thành ngay Biển Đông hoặc sát bờ; dễ bùng phát bão muộn T10–T12 | Gió mùa Đông Bắc thường về sớm và mạnh hơn, kết hợp mưa bão dồn dập miền Trung – Nam Bộ |
Hiểu bản chất khoa học: Chiếc "bình thông nhau nhiệt" dài 15.000 km trên Thái Bình Dương
Nhiều người đi biển thường ngạc nhiên: tại sao một vùng nước ấm hay lạnh nằm tận ngoài Thái Bình Dương Xích đạo cách Việt Nam hơn nửa vòng Trái Đất lại có thể quyết định năm nay Biển Đông có nhiều bão hay không? Câu trả lời nằm ở sự liên kết chặt chẽ giữa đại dương và khí quyển mang tên dao động ENSO (El Niño – Southern Oscillation).
Trong điều kiện bình thường hay mạnh lên ở pha La Niña, hệ thống gió Tín phong Đông – Tây thổi mạnh mẽ dọc xích đạo, quét toàn bộ lớp nước mặt bị mặt trời đốt nóng dạt về phía Tây Thái Bình Dương — tích tụ ngay tại khu vực Biển Philippines và cửa ngõ Biển Đông. Mặt nước ấm sâu cùng không khí ẩm bốc hơi mạnh ở đây hoạt động như "lò phản ứng thời tiết", tạo điều kiện lý tưởng để các nhiễu động nhiệt đới dễ dàng xoáy tụ thành bão và áp thấp nhiệt đới hướng thẳng vào bờ biển Việt Nam.
Ngược lại, khi chuyển sang pha El Niño, gió Tín phong suy yếu khiến khối nước ấm trải ngược ra tận vùng trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương (khu vực Nam Mỹ). Tâm đối lưu mạnh bị kéo ra ngoài khơi xa hơn, vừa làm ít bão đi vào Biển Đông hơn, vừa khiến dòng dẫn đường trên cao thay đổi bất thường làm khó lường hơn nếu có bão mạnh xuất hiện.
Vì sao năm La Niña luôn đáng lo ngại ở dải biển Trung Bộ & Nam Biển Đông cuối năm?
Thống kê nhiều thập kỷ của ngành khí tượng thủy văn Việt Nam cho thấy vào các năm chịu ảnh hưởng La Niña (hoặc chuyển pha từ El Niño sang La Niña vào mùa thu), hoạt động bão thường tập trung dồn dập từ tháng 9 đến tháng 12. Không chỉ nhiều bão hình thành ngay tại khu vực Biển Đông (ít thời gian báo trước hơn bão ngoài khơi xa), gió mùa Đông Bắc năm La Niña cũng có xu hướng hoạt động sớm và mạnh.
Khi hoàn lưu bão cuối mùa kết hợp không khí lạnh tăng cường từ Vịnh Bắc Bộ, tương tác gió Đông Bắc ép vào bờ khiến mưa cực lớn kéo dài tại Quảng Bình, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Định và gây sóng lớn triền miên trên toàn dải Hoàng Sa – Trường Sa. Tương tự, các tỉnh ven biển Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ (từ Bà Rịa – Vũng Tàu, Vĩnh Châu đến Cà Mau, Phú Quốc) trong năm La Niña cũng dễ đón bão hoặc áp thấp muộn đi lệch xuống vĩ độ thấp vào tháng 11–12.
Cách theo dõi tín hiệu từ Biển Philippines & Thái Bình Dương Xích đạo mỗi ngày
Thay vì chờ tới khi tin bão xuất hiện trên Biển Đông mới kiểm tra, bạn có thể theo dõi sớm ngay trong chuyên mục Thời tiết Biển Thế giới của ThoiTietBien.com. Hệ thống cập nhật hàng ngày chỉ số sóng, áp suất, gió và nhiệt độ mặt nước (SST) tại Thái Bình Dương Xích đạo, Biển Philippines và Tây Bắc Thái Bình Dương — giúp các chủ tàu đánh bắt xa bờ và doanh nghiệp logistics biển nhận ra sớm các đợt nước ấm bất thường hay xoáy thấp mới manh nha từ cửa ngõ đại dương.



